Terug
Metalen constructies zijn alomtegenwoordig in industriële omgevingen: van staalconstructies en bordessen tot pijpbruggen en kabelgoten. Maar bij het ontwerp en de installatie van deze constructies komt meer kijken dan alleen sterkte en maatvoering. Aarding is een technisch en wettelijk vereiste maatregel die de veiligheid van mensen en installaties direct bepaalt. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over aarding van metalen constructies, inclusief de rol van de aardnok als verbindingselement.
Waarom is aarding van metalen constructies wettelijk verplicht?
Aarding van metalen constructies is wettelijk verplicht omdat ongeaarde metalen onderdelen bij een elektrische fout een gevaarlijk spanningsverschil kunnen opbouwen. Dit spanningsverschil vormt een direct gevaar voor mensen die de constructie aanraken. De verplichting is vastgelegd in de NEN 1010, de Nederlandse norm voor laagspanningsinstallaties, en in de Arbo-wetgeving.
Wanneer een elektrische installatie in de buurt van een metalen constructie een isolatiefout ontwikkelt, kan de spanning zich via het metaal verspreiden. Zonder aarding heeft die spanning geen gecontroleerde afvoerweg en blijft ze aanwezig op de constructie. Iedereen die het metaal aanraakt, vormt dan zelf de kortste weg naar aarde, met een elektrische schok als gevolg.
De wettelijke basis voor aarding in industriële omgevingen komt voort uit meerdere bronnen:
- NEN 1010: de fundamentele norm voor elektrische installaties in gebouwen en industriële objecten
- Arbowet en Arbobesluit: verplichten werkgevers tot het nemen van maatregelen tegen elektrische gevaren
- ATEX-richtlijnen: gelden in explosiegevaarlijke zones en stellen aanvullende eisen aan aarding ter voorkoming van vonkvorming
Inspectie-instellingen zoals Kiwa of Lloyd’s Register toetsen bij keuring of aarding correct is uitgevoerd. Een ontbrekende of gebrekkige aarding kan leiden tot afkeuring van de installatie en aansprakelijkheid bij incidenten.
Welke metalen constructies moeten verplicht worden geaard?
Alle geleidende metalen constructies die zich in de nabijheid van elektrische installaties bevinden, moeten worden geaard. Dit geldt voor staalconstructies, bordessen, trappen, kabelgoten, pijpleidingen en ladderbanen. De vuistregel is: als een constructie bij een elektrische fout spanning kan geleiden en door mensen kan worden aangeraakt, is aarding verplicht.
In de praktijk gaat het om een breed scala aan objecten:
- Stalen trappen en bordessen in productieomgevingen
- Kabelgoten en ladderbanen waarop elektrische kabels liggen
- Pijpleidingen en pijpbruggen die langs elektrische installaties lopen
- Staalconstructies die dienen als draagstructuur voor elektrische apparatuur
- Metalen hekwerken en afschermingen rondom schakelkasten of motoren
De norm maakt onderscheid tussen constructies die direct deel uitmaken van een elektrische installatie en constructies die er slechts in de buurt staan. Beide categorieën vereisen aarding, maar de technische uitvoering kan verschillen. Bij twijfel over de toepasselijkheid is het verstandig een erkend elektrotechnisch installateur te raadplegen.
Wat zijn de gevaren van een niet-geaarde metaalconstructie?
Een niet-geaarde metaalconstructie kan bij een elektrische fout levensgevaarlijk worden. De constructie neemt de spanning van de fout op en houdt die vast totdat iemand hem aanraakt. Dat leidt tot een elektrische schok die, afhankelijk van de spanning en stroomduur, kan resulteren in hartstilstand, brandwonden of de dood.
Naast het directe gevaar voor personen zijn er andere risico’s:
- Brandgevaar: een aardlekstroom die via ongecontroleerde paden vloeit, kan warmte ontwikkelen en brand veroorzaken
- Vonkvorming: in omgevingen met brandbare gassen of stof kan een vonk door een aardingsfout een explosie veroorzaken
- Schade aan apparatuur: zwerfstromen beschadigen meetinstrumenten, motoren en besturingssystemen
- Aansprakelijkheid: als bij een incident blijkt dat aarding ontbrak, draagt de verantwoordelijke partij de juridische en financiële gevolgen
In industriële omgevingen waar mensen dagelijks langs en op metalen constructies werken, is het risico van een niet-geaarde constructie geen theoretisch gegeven. Het is een reëel gevaar dat met een relatief eenvoudige maatregel volledig beheersbaar is.
Hoe wordt aarding van een staalconstructie correct uitgevoerd?
Correcte aarding van een staalconstructie bestaat uit het verbinden van alle geleidende metalen onderdelen met een geaard systeem, zodat bij een fout de stroom direct via de aardleiding wegvloeit. Hiervoor gebruik je een aardnok, een aardingsklem of een gelaste verbinding om de constructie aan te sluiten op het aardnet van de installatie.
De uitvoering verloopt stap voor stap:
- Inventariseer welke constructieonderdelen geaard moeten worden op basis van hun ligging ten opzichte van elektrische installaties
- Kies het verbindingselement: een aardnok is een veelgebruikte klem die een betrouwbare elektrische verbinding maakt zonder de constructie te beschadigen
- Verbind de aardnok of klem met een groene/gele aardgeleider van voldoende doorsnede, conform NEN 1010
- Sluit aan op de hoofdaardgeleider of het potentiaalvereffeningssysteem van de installatie
- Meet de weerstand van de aardverbinding om te controleren of de continuïteit gewaarborgd is
- Documenteer de uitvoering voor inspectie en onderhoud
De doorsnede van de aardgeleider hangt af van de stroomcapaciteit van de installatie. NEN 1010 geeft hiervoor specifieke rekenregels. Zorg er ook voor dat verbindingspunten vrij zijn van verf, roest of coating, omdat deze de elektrische geleiding verstoren. Een aardnok met geïntegreerde tanden of punten kan door dunne coatings heen bijten en zo toch een goede verbinding maken.
Wat is het verschil tussen aarding en potentiaalvereffening bij constructies?
Aarding verbindt een constructie met de aarde om bij een fout stroom veilig af te voeren. Potentiaalvereffening verbindt meerdere geleidende onderdelen met elkaar om te voorkomen dat er een spanningsverschil tussen die onderdelen ontstaat. Beide maatregelen zijn nodig, maar ze dienen een ander doel.
Het onderscheid is in de praktijk belangrijk:
- Aarding zorgt ervoor dat een foutspanning een gecontroleerde afvoerweg heeft naar de aarde, waardoor de beveiliging (zekering of aardlekschakelaar) kan uitschakelen
- Potentiaalvereffening zorgt ervoor dat iemand die tegelijk twee metalen onderdelen aanraakt geen spanningsverschil voelt, zelfs als er geen fout is
Een voorbeeld: in een productiehal staan een stalen machine en een metalen leidingbrug naast elkaar. Aarding verbindt beide met het aardnet. Potentiaalvereffening verbindt machine en leidingbrug ook direct met elkaar. Als de machine door een fout spanning krijgt, is er door de potentiaalvereffening geen verschil tussen de twee objecten, zodat iemand die beide aanraakt geen schok krijgt.
In industriële installaties zijn aarding en potentiaalvereffening complementair. NEN 1010 vereist in de meeste gevallen beide maatregelen.
Wie is verantwoordelijk voor de aarding van een metaalconstructie?
De verantwoordelijkheid voor correcte aarding van een metaalconstructie ligt bij de opdrachtgever als eigenaar van de installatie, maar de uitvoering moet worden gedaan door een erkend elektrotechnisch installateur. De constructeur of het metaalconstructiebedrijf levert de constructie; de elektrotechnisch installateur zorgt voor de aardaansluiting.
In de praktijk is de verdeling van verantwoordelijkheden als volgt:
- Opdrachtgever/eigenaar: eindverantwoordelijk voor de veiligheid van de installatie en het laten uitvoeren en keuren van aarding
- Metaalconstructiebedrijf: levert de constructie met de juiste voorzieningen (bijvoorbeeld aangelaste of voorgeboorde aardpunten) en informeert de opdrachtgever over de aardingsvereisten
- Elektrotechnisch installateur: sluit de aarding aan, meet de continuïteit en certificeert de uitvoering conform NEN 1010
- Arbodienst of veiligheidskundige: toetst of de totale installatie voldoet aan de Arbo-wetgeving
Bij projecten waarbij meerdere partijen betrokken zijn, is het verstandig de aardingsvereisten al in de ontwerpfase vast te leggen. Zo voorkom je dat de constructie wordt opgeleverd zonder de juiste aansluitpunten, wat achteraf dure aanpassingen vereist.
Hoe wij helpen bij industriële support en aardingsvereisten
Bij het realiseren van veilige metaalconstructies is de juiste materiaalkeuze en leverbetrouwbaarheid net zo belangrijk als de technische uitvoering. Wij leveren een breed assortiment industrial support-producten dat direct aansluit op de aardingsvereisten van jouw installatie:
- Unistrut-profielen als draagstructuur voor kabelgoten en leidingen, inclusief aardingspunten op maat
- Marine ladderbanen voor gestructureerde kabelvoering in industriële omgevingen
- Pijpbeugels en buis- en stafmateriaal voor pijpbruggen en leidingconstructies die correct geaard moeten worden
- Maatwerk staalconstructies waarbij we in de ontwerpfase al rekening houden met aardingspunten en aansluitvoorzieningen
We denken actief mee over de technische vereisten van jouw project en leveren producten op de gewenste datum en locatie via onze eigen bezorgdienst. Bestel vandaag en we leveren morgen. Vraag een vrijblijvende offerte aan en laat ons weten welke constructie of industrial support-producten je nodig hebt.